Қазіргі қоғамда буллинг мәселесі өзекті тақырыптардың біріне айналды. Көпшілік бұл ұғымды мектеп жасындағы оқушылармен байланыстырады. Алайда психологтар мен педагогтердің зерттеулері буллинг белгілерінің мектепке дейінгі ұйымдарда да кездесетінін көрсетіп отыр. Сондықтан бала тұлғасының қалыптасу кезеңінде оның психологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету – тәрбие мен білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі.
Мектепке дейінгі ұйым – бүлдіршіннің отбасынан кейінгі алғашқы әлеуметтік ортасы. Дәл осы жерде ол достықтың, сыйластықтың, жанашырлықтың және өзара түсіністіктің алғашқы сабақтарын алады. Баланың айналасындағы қарым-қатынас қаншалықты мейірімді болса, оның тұлғалық дамуы да соншалықты үйлесімді қалыптасады.
Мектепке дейінгі жастағы буллингтің өзіндік ерекшеліктері бар. Бұл кезеңде балалар өз сезімдерін толық жеткізе алмайды. Сол себепті ренішін ойынға қоспау, ойыншығын тартып алу, мазақ ету немесе құрдасын шеттету арқылы білдіруі мүмкін. Мұндай жағдайлар дер кезінде назарға алынбаса, баланың өзіне деген сенімінің төмендеуіне, тұйықталуына немесе керісінше, агрессивті мінез-құлықтың қалыптасуына әсер етеді.
Балабақшадағы қауіпсіз әрі жайлы психологиялық орта – буллингтің алдын алудың ең тиімді жолы. Бұл бағытта тәрбиешілер балалардың эмоцияларын дұрыс танып, оларды мәдени түрде жеткізуге үйретеді. «Мен ренжідім», «Маған бұл ұнамады», «Кел бірге ойнайық» сияқты қарапайым сөздерді қолдануға дағдыландыру арқылы балалар өз мәселесін жанжалсыз шешуге үйренеді.
Сонымен қатар эмпатияны дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. Балаларға өз әрекетінің өзгеге қалай әсер ететінін түсіндіру, достарына қамқор болуға тәрбиелеу, бір-бірінің пікірін құрметтеуге баулу – күнделікті тәрбиелік жұмыстың маңызды бөлігі. Әр топта балалармен бірге қабылданған қарапайым ережелердің болуы да өзара сыйластық мәдениетін қалыптастырады.
Бұл жұмыста тәрбиешінің рөлі ерекше. Ол тек білім мен тәрбие беруші ғана емес, балалар арасындағы психологиялық ахуалды реттеуші. Әрбір жанжалға бейжай қарамай, балаларды тыңдап, мәселенің әділ шешілуіне ықпал ету – кәсіби жауапкершіліктің көрінісі. Сондай-ақ балаларды бір-бірімен салыстырмай, әрқайсысының қабілеті мен ерекшелігін бағалау олардың өзіне деген сенімін нығайтады.
Буллингтің алдын алу ісінде ата-анамен ынтымақтастықтың да маңызы зор. Үйдегі жылы қарым-қатынас, баламен ашық сөйлесу, оның күнделікті көңіл күйіне назар аудару көптеген келеңсіз жағдайлардың алдын алады. Сондықтан мектепке дейінгі ұйымдарда ата-аналарға арналған кездесулер, кеңестер мен психологиялық тренингтер ұйымдастырылып, бала тәрбиесіндегі ортақ жауапкершілік түсіндіріледі.
Тәжірибе көрсеткендей, мектепке дейінгі жаста ойын – тәрбиенің ең тиімді құралы. Рөлдік ойындар, жағдаяттық тапсырмалар, «Жылы сөздер» шеңбері, сурет салу, ермексазбен жұмыс жасау сияқты шығармашылық жұмыстар балалардың өзара қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырып, мейірімділік пен достықты нығайтады.
Бүгінгі бүлдіршін – ертеңгі ел азаматы. Сондықтан олардың бойына кішкентай кезінен бастап адамгершілік, құрмет, жанашырлық пен әділдік қасиеттерін сіңіру – баршамыздың ортақ міндетіміз. Баланың қауіпсіз әрі бақытты балалық шағын қамтамасыз ету арқылы ғана біз болашақта бір-бірін құрметтейтін, жауапкершілігі жоғары, ізгі қоғам қалыптастыра аламыз.
Әрбір бала өзін қауіпсіз, қадірлі және бақытты сезінетін ортада өсуге лайық. Кішкентай жүректерді қорғау – бәрімізге ортақ парыз.
Куатбаева Карлыгаш Алдияровна,
Түркістан облысы, Жетісай ауданы білім бөлімінің “Балдәурен” бөбекжай-бақшасының меңгерушісі.