«Адал азамат» тәрбиесінің өзегі – саналы таңдау, қауіпсіз орта және жауапты әрекет.
Бүгінгі бала – ертеңгі ел азаматы. Оның бойына қандай құндылық сіңетіні, қандай ортада өсетіні, өмірде қандай таңдау жасайтыны – ата-ана мен мектеп үшін ғана емес, бүкіл қоғам үшін маңызды мәселе.
Қазіргі таңда жасөспірім тәрбиесіне әсер ететін факторлар аз емес. Ақпараттық технологиялардың дамуы, әлеуметтік желілердің кең таралуы, құрдастар ортасының ықпалы балалардың мінез-құлқы мен дүниетанымына әсер етуде. Осындай жағдайда мектептің міндеті – білім берумен қатар, оқушының қауіпсіздігін қамтамасыз ету, құқықтық сауаттылығын арттыру және жауапты шешім қабылдай алатын тұлға қалыптастыру.
Мектеп директоры ретінде мен үшін әр баланың өзін қауіпсіз сезінуі, өз ойын еркін жеткізе алуы және үлкендер тарапынан қолдау көруі – басты құндылықтардың бірі.
БАЛА ҚАУІПСІЗДІГІ – БАСТЫ НАЗАРДА
Мектеп – бала бірнеше жылын өткізетін білім ордасы ғана емес, оның тұлғалық қалыптасуына ықпал ететін маңызды орта. Сондықтан білім беру үдерісімен қатар оқушылардың құқықтары мен қауіпсіздігіне де ерекше көңіл бөлу қажет.
Мектептегі тәрбие жұмысының негізгі бағыттарының бірі – оқушыны өз әрекетіне жауап бере алатын, заңды құрметтейтін, өзгенің құқығын сыйлайтын азамат етіп тәрбиелеу.
Бұл бағытта оқушымен жүргізілетін түсіндіру жұмыстары жазалауға емес, дұрыс таңдау жасауға үйретуге негізделуі тиіс. Бала өзінің әр сөзі мен әрекетінің белгілі бір салдары бар екенін түсінгені жөн.
БУЛЛИНГКЕ ЖОЛ ЖОҚ
Жасөспірімдер арасында ерекше назар аударуды қажет ететін мәселелердің бірі – буллинг.
Бір оқушыны келемеждеу, қорлау, кемсіту, қорқыту, әдейі ортадан шеттету немесе күш көрсету – жай ғана балалар арасындағы әзіл немесе келіспеушілік деп қарауға болмайды.
Кей жағдайда бала өз әрекетінің екінші адамға қаншалықты ауыр әсер ететінін түсінбеуі мүмкін. Сондықтан оқушыларға өз ісіне сырт көзбен қарап, «Менің бұл әрекетім басқа адамға қалай әсер етеді?» деген сұрақты ойлай білуге үйрету маңызды.
Әр бала мектепте өзін қауіпсіз әрі құрметке лайық тұлға ретінде сезінуі керек. Ал буллингке куә болған оқушы мұндай жағдайды жасырмай, сенімді мұғалімге, ата-анаға немесе басқа да ересек адамға хабарлаудың маңызын білуі қажет.
ЦИФРЛЫҚ ОРТАДАҒЫ ЖАУАПКЕРШІЛІК
Бүгінде интернет пен әлеуметтік желі жасөспірім өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Оның пайдалы тұстарымен қатар, қауіптері де бар.
Әлеуметтік желіде біреуді мазақ ету, қорлайтын пікір жазу, жалған ақпарат тарату, өзгенің фото немесе бейнежазбасын рұқсатсыз жариялау, бейтаныс адамдармен орынсыз қарым-қатынас жасау – жауапкершілікті талап ететін әрекеттер.
Сондықтан оқушыларға интернетте де мәдениет пен әдеп нормаларын сақтау қажеттігін түсіндіруіміз керек. Жеке мәліметтерді бөтен адамдарға бермеу, күмәнді сілтемелерге өтпеу, бейтаныс адамдармен сөйлесуде сақ болу және қандай да бір ақпаратты жарияламас бұрын ойланып алу – цифрлық қауіпсіздіктің қарапайым қағидалары.
Бұл ретте ата-ананың да рөлі ерекше. Баланың интернеттегі әрекетін тек бақылаумен шектелмей, онымен ашық сөйлесіп, қандай мәселе болса да көмек сұрай алатындай сенімді қарым-қатынас қалыптастырған дұрыс.
ЗИЯНДЫ ӘДЕТТЕН САНАЛЫ ТҮРДЕ БАС ТАРТУ
Жасөспірімдер арасында электронды темекі мен вейпке қызығушылықтың болуы да ата-ана мен мектептің назарын қажет етеді.
Кейбір балалар мұндай әдеттерді құрдастарына еліктеу немесе өзін ересек көрсету құралы ретінде қабылдауы мүмкін. Сондықтан балаға тек тыйым салу жеткіліксіз. Оның зиянды әдеттердің салдарын түсінуі және өз таңдауын саналы түрде жасай білуі маңызды.
Біз баланы қорқыту арқылы емес, дұрыс ақпарат беру, түсіндіру және өмірлік дағдыларын қалыптастыру арқылы қорғауымыз керек.
ТҮНГІ ҚАУІПСІЗДІК – ОРТАҚ МІНДЕТ
Жасөспірімнің бос уақытын тиімді ұйымдастыру да оның қауіпсіздігіне тікелей байланысты.
Ата-ана баласының кешкі және түнгі уақытта қайда жүргенін, кіммен бірге болғанын білгені жөн. Бұл – балаға деген сенімсіздік емес, оның қауіпсіздігіне деген жауапкершілік.
«Қайда барасың?», «Кіммен бірге боласың?», «Қашан келесің?» деген қарапайым сұрақтардың өзі ата-ана мен бала арасындағы байланысты нығайтуға ықпал етеді.
Мектеп тарапынан да оқушылардың бос уақытын тиімді ұйымдастыруға, спорттық, мәдени және қоғамдық іс-шараларға тартуға ерекше мән беріледі. Себебі баланың пайдалы іске қызығушылығы артқан сайын оның түрлі келеңсіз жағдайларға ұрыну қаупі де азаяды.
ҚҰҚЫҚТЫ БІЛУ – ЖАУАПКЕРШІЛІКТІ ТҮСІНУ
Құқықтық сауаттылық – тек өз құқығын білумен шектелмейді. Ол өз міндетін түсінуді және басқа адамның құқығын құрметтеуді де қамтиды.
Оқушы қоғамдық тәртіпті сақтау, өзгенің мүлкіне қол сұқпау, күш қолданбау, қорқытып-үркітпеу, интернет кеңістігінде жауапкершілікпен әрекет ету сияқты қарапайым қағидаларды білуі қажет.
Сондықтан мектептегі құқықтық тәрбие баланы жазалаудан бұрын оның санасына жауапкершілік ұғымын қалыптастыруға бағытталуы тиіс.
«АДАЛ АЗАМАТ» – КҮНДЕЛІКТІ ӘРЕКЕТТЕН ҚАЛЫПТАСАДЫ
Адалдық – үлкен сөздерден емес, күнделікті қарапайым әрекеттерден басталады.
Өзгені құрметтеу, әлсізге қолдау көрсету, өтірік айтпау, біреудің затын рұқсатсыз алмау, тәртіп сақтау, қателігін мойындай білу және өз ісіне жауап беру – адал азаматқа тән қасиеттер.
Балаға «тәртіпті бол» деп айту жеткіліксіз. Біз оған тәртіптің не үшін қажет екенін түсіндіруіміз керек. «Заңды бұзба» деумен қатар, заңның адамның құқығы мен қауіпсіздігін қорғауға бағытталғанын ұғындыруымыз қажет.
Бұл міндетті мектеп жалғыз атқара алмайды. Бала тәрбиесінде ата-ана, ұстаз және қоғам арасында өзара түсіністік пен тұрақты байланыс болуы қажет. Баланың мінез-құлқындағы өзгерісті дер кезінде байқап, оны тыңдау, қолдау, бос уақытын тиімді ұйымдастыру және қажет болған жағдайда мамандардың көмегіне жүгіну – көптеген келеңсіз жағдайдың алдын алуға мүмкіндік береді.
Құқықбұзушылықтың алдын алу – бір күндік науқан емес, күн сайын жүргізілетін жүйелі тәрбие жұмысы.
Біздің мақсатымыз – баланы үнемі бақылауда ұстау емес, бақылаусыз қалған сәтте де дұрыс шешім қабылдай алатын, өз әрекетіне жауап бере білетін тұлға тәрбиелеу.
Өз құқығын білетін, өзгенің құқығын құрметтейтін, қауіпсіздігін сақтайтын, зиянды әрекеттерден саналы түрде бас тарта алатын, сөзі мен ісіне жауап беретін жас – қоғамның маңызды тірегі.
Сондықтан бала қауіпсіздігіне бейжай қарамайық. Өйткені бала тәрбиесі – ортақ міндет, ал оның қауіпсіз болашағы – баршамызға ортақ жауапкершілік.
Баянова Жанат Айтугановна,
Мектеп директоры
С.Сейфуллин атындагы 29 ЖББМ КММ,
Жетсай ауданы, Жылысу ауылдық округі, Сейфуллин ауылы.