Адами капиталды дамыту — білім беру жүйесінің стратегиялық негізі

Мемлекеттің шынайы қуаты алтын қорымен немесе табиғи байлықтармен емес, оның азаматтарының білімімен және санасымен өлшенетін заманда өмір сүріп жатырмыз. Бүгінгі мектеп партысында отырған бала — ертеңгі экономиканың басты капиталы. Ал бұл капиталдың сапасы сапалы білім беру жүйесінің қалыптасуына тікелей тәуелді. Олай болса, ұлт болашағын айқындайтын стратегиялық өзгерістер қай бағыттан басталуы тиіс?

Қазіргі қарқынды дамыған жаһандық бәсекелестік дәуірінде мемлекеттің болашағы мен экономикалық қуаттылығы тек табиғи ресурстармен немесе материалдық байлықтармен емес, ең алдымен, адами капиталдың сапасымен өлшенеді. Кез келген қоғамның өсіп-өркендеуі азаматтардың біліміне, біліктілігіне, шығармашылық әлеуетіне және кәсіби икемділігіне тікелей байланысты. Осы орайда, сапалы білім беру жүйесі — ұлттың зияткерлік әлеуетін арттыратын және ұзақмерзімді экономикалық өсімді қамтамасыз ететін басты стратегиялық тірек.

Адами капитал ұғымының білім берудегі салмағы

Адами капитал дегеніміз — бұл адамның еңбек нарығында табыс табуға, қоғамда өз орнын табуға және инновациялық шешімдер қабылдауға мүмкіндік беретін білімі, дағдылары, құзыреттері мен денсаулығының жиынтығы. Ал бұл капиталды қалыптастыратын бірден-бір әрі негізгі институт — білім беру жүйесі. Мектеп қабырғасынан басталатын тәрбие мен сапалы оқыту үдерісі жастардың бойында сыни тұрғыдан ойлауды, командада жұмыс істей білуді, өзгерістерге бейімделуді және үздіксіз білім алуға деген ұмтылысты қалыптастырады.

Бүгінгі таңда дәстүрлі жаттап алуға негізделген білім беру модельдері өз маңызын жоғалтуда. Оның орнына оқушының функционалдық сауаттылығын, логикалық және креативті ойлауын дамытатын заманауи тәсілдер келе жатыр. Себебі ертеңгі мамандықтар бүгінгі мектеп партысында отырған балалардан басқаша, терең цифрлық және пәнаралық құзыреттерді талап етеді.

«Дипломыңды ұмыт, сенің не істей алатыныңды көрсет» — бүгінгі еңбек нарығының басты талабы осындай. Теория мен тәжірибенің арасын жалғайтын алтын көпірді тұрғызу — кезек күттірмес міндет.

Бүгінгі білім беру жүйесіндегі өзекті мәселелер

Адами капиталды сапалы деңгейде қалыптастыру жолында біз шешуін күтіп тұрған бірқатар жүйелі мәселелермен бетпе-бет келіп отырмыз:

▪  Теория мен практиканың алшақтығы. Оқу бағдарламалары мен өмірлік шынайы сұраныстар арасында кейде алшақтық байқалады. Оқушылар мен студенттер академиялық білімді мол алғанымен, оны нақты өмірлік жағдайларда немесе жаңа технологиялық ортада қолдануға келгенде қиналады. Бұл бағытта STEM (ғылым, технология, инженерия, математика) бағыттарын дамыту, жобалық оқытуды күшейту өте маңызды.

▪  Педагог кадрлардың мәртебесі мен кәсіби дамуы. «Мұғалім — мектептің жүрегі». Адами капиталдың сапасы ұстаздың кәсібилігіне тікелей тәуелді. Бүгінгі мұғалім тек пән беруші ғана емес, ол — бағыт-бағдар беруші, ментор және оқушының тұлғалық қалыптасуына әсер етуші маңызды тұлға. Сондықтан педагогтердің әдістемелік әлеуетін үздіксіз көтеру, оларды бюрократиялық жұмыстардан арылтып, шығармашылық ізденіске жағдай жасау қажет.

▪  Қолжетімділік және теңдік мәселесі. Қала мен ауыл мектептері арасындағы білім сапасының алшақтығын қысқарту — адами капиталды әділ дамытудың басты шарты. Әрбір бала, ол шалғай ауылда тұрсын немесе мегаполисте болсын, заманауи зертханамен, сапалы интернетпен және білікті ұстазмен қамтамасыз етілуі тиіс. Тең мүмкіндіктер қоғамы ғана мықты адами капиталды қалыптастыра алады.

▪  Құндылық пен тәрбиенің ұштасуы. Тек қана сандық көрсеткіштер мен пәндік олимпиадалардың нәтижелері ғана емес, жастардың азаматтық ұстанымы, адамгершілік қасиеттері, еңбекқорлығы мен отансүйгіштігі де адами капиталдың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Рухани-адамгершілік құндылықтардан ада білім толыққанды тұлғаны тәрбиелей алмайды.

Болашаққа бағдар: Не істеу керек?

Бұл түйткілдерді шешу үшін кешенді түрде мынадай қадамдарды жүзеге асыру қажет:

1. Білім беруді цифрландыру және жеке тұлғаға бағыттау: Әр баланың қабілеті мен бейінін ерте жастан анықтап, соған сай жеке траектория бойынша оқыту жүйесін жетілдіру.

2. Ата-ана мен мектептің өзара тығыз байланысы: Бала тәрбиесі мен білімі тек мектептің ғана емес, бүкіл қоғамның, ата-аналардың ортақ жауапкершілігі екенін түсініп, педагогикалық мәдениетті арттыру.

3. Экологиялық және өмірлік сауаттылық: Жас ұрпақтың қоршаған ортаға деген жауапкершілігін, өз денсаулығы мен қаржылық сауаттылығын мектеп қабырғасынан бастап қалыптастыру — бүгінгі заман талабы.

Қорыта айтқанда, білім беру жүйесіне салынған әрбір инвестиция — бұл елдің ертеңгі экономикасына, қауіпсіздігіне және өркениетті дамуына құйылған ең сенімді капитал. Ел болашағын жарқын еткіміз келсе, ұлт сапасын көтерудің бірден-бір тетігі — сапалы, қолжетімді, заман талабына сай және тәрбие мен білімді ұштастырған озық білім беру жүйесін құру.

Жупар ЖАЛМАХАМБЕТОВА,

Жетісай ауданы, «№49 Сырдария» ЖББМ мұғалімі.

Адами капитал білім жүйесін қалай өзгертеді?

Добавить комментарий