Бастауыш сынып – баланың логикалық ойлау қабілеті мен математикалық сауаттылығы қалыптасатын ең маңызды кезең. Әсіресе 1-сыныпта есептер құрастыру және шығару арқылы оқушылар тек сандармен жұмыс істеп қана қоймай, өмірлік жағдайларды түсініп, ой қорытуға үйренеді. Мұғалім ретінде менің басты мақсатым – әр баланың математикаға деген қызығушылығын оятып, есепті түсініп, өз бетінше шешім қабылдай алатын дағдыларын дамыту.
Есеп құрастыру – жай ғана математикалық тапсырма емес, ол баланың ойлау қабілетін, тіл байлығын, логикалық байланыс орнату дағдысын және өмірмен байланыстыра білу қабілетін дамытатын тиімді әдіс. Оқушылар дайын есепті шығарумен қатар, өздері есеп құрастырғанда, олар мәселені түсініп, сұрақ қоюды және шешу жолдарын іздеуді үйренеді. Бұл олардың танымдық белсенділігін арттырып, пәнге деген қызығушылығын күшейтеді.
Сабақ барысында есеп құрастыруды үйретуде көрнекілік пен өмірлік жағдаяттарды кеңінен қолданамын. Мысалы, сурет бойынша есеп құрастыру әдісі оқушылардың түсінуін жеңілдетеді: суретте 3 алма және тағы 2 алма болса, балалар барлығы неше алма екенін анықтайды. Сондай-ақ күнделікті өмірмен байланысты есептер де тиімді. Айданада 4 қарындаш болып, анасы тағы 1 қарындаш берсе, барлығы неше қарындаш болатынын табу арқылы оқушылар өз өмірімен байланыстыра отырып ойлайды. Рөлдік ойындар да ерекше нәтиже береді. «Дүкен» немесе «Асхана» ойыны кезінде балалар өздері есеп құрастырып, оны сыныптастарына ұсынады.
Есеп шығаруды үйретуде оқушыларға есептің шартын түсіну, сұрағын анықтау, қажетті амалды таңдау, шешу және жауабын толық айту кезеңдерін меңгертуге мән беремін. Мысалы, 3 құсқа тағы 2 құс келсе, барлығы 5 құс болатынын түсіндіру арқылы балалар қосу амалын нақты өмірмен байланыстырып үйренеді. Осындай жүйелі жұмыс оқушылардың ойлау жүйесін қалыптастырып, өз бетімен шешім қабылдау дағдысын дамытады.
Кейбір оқушылар есептің шартын түсінуде қиналуы мүмкін. Мұндай жағдайда есепті сахналау, нақты заттарды пайдаланып санау, қысқа әрі түсінікті сұрақтар қою арқылы олардың түсінуіне көмектесемін. Бұл әдістер оқушылардың сенімділігін арттырып, қателесуден қорықпауына ықпал етеді.
Жүйелі жұмыс нәтижесінде оқушылар есептің құрылымын түсініп, қарапайым есептерді өз бетімен құрастыра алады. Олардың логикалық ойлау қабілеті дамып, математика пәніне деген қызығушылығы артады. Ең бастысы – олар алған білімін күнделікті өмірде қолдануға үйренеді.
Қорытындылай келе, 1-сыныпта есептер құрастыру және шығару – баланың тек математикалық білімін ғана емес, өмірлік дағдыларын қалыптастыратын маңызды үрдіс. Мұғалім ретінде әр сабақта баланың ойлауына мүмкіндік беріп, оны ізденуге, сұрақ қоюға және шешім табуға жетелеу – менің басты міндетім. Осындай жүйелі жұмыс арқылы саналы, ойлай алатын, білімді ұрпақ тәрбиелей аламыз.
Ержигитова Лалагул Сапаровна,
Түркістан облысы , Жетісай ауданы ,Атамекен ауылы , Баянды елді мекені, «№74 жалпы білім беретін мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесі бастауыш сынып мұғалімі.